วิถีชาวบ้าน

ข่าวสด 24 กันยายน 2541

ถ้าไม่ได้ร่วมรายการไปกับรายการ “รักเมืองไทยกับยางสยาม” ผมก็ไม่แน่ใจว่าชีวิตนี้ผมจะได้ไปเห็นแม่น้ำสงครามหรือหมู่บ้านปากยาม ที่อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม

เชื่อว่าคงจะไม่ได้เห็นนะครับ อย่างหนึ่งเป็นเพราะให้ผมไปเองนั้นผมคงไม่ไป และไม่น่าจะมีเพื่อนคนไหนชวนผมไป

            อย่างที่เคยบอกว่าผมจะรู้สึกดีเวลาไปต่างจังหวัด ดีเพราะไม่เห็นวี่แววว่าความเดือดร้อนอะไรแบบไอเอ็มเอฟจะปรากฎ อย่างหมู่บ้านปากยามที่ทำมาหากินกับการจับปลาในลุ่มน้ำสงครามนั้น ดูสงบงดงามมีความสุข ผู้คนก็อัธยาศัยไมตรีดีงาม บอกได้ถึงความมีวิถีชีวิตที่ดี มีสภาพแวดล้อมและบรรยากาศที่ดี

            ผมยังนึก ๆ อยู่เสมอว่าคนไทยเราทั่วไปกินอยู่แบบชาวบ้าน กินน้อยใช้น้อยกินผักกินปลา ปลูกผักหญ้าหาปลากินเอง ความเดือนร้อนจากเรื่องสภาวะเศรษฐกิจถดถอยก็ดูไม่ค่อยน่ากลัวเท่าไหร่

            คนที่ไปด้วยกันกับผมคนหนึ่งบอกว่าเมืองไทยเรานั้นมีความมั่นคงในเรื่องอาหาร ซึ่งฟังดูดีกว่าความมั่นคงทางทหารแยะ

            เขาเคยมีโครงการสร้างเขื่อนน้ำสงครามนะครับ จะด้วยวัตถุประสงค์อะไรอย่างไรผมก็ไม่รู้ชัด แต่ อาจารย์ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม ซึ่งเป็นผู้หนึ่งที่เชี่ยวชาญในเรื่องชุมชนลุ่มน้ำสงคราม ท่านบอกว่าเมื่อไรที่สร้างเขื่อนก็ฉิบหายเมื่อนั้นแน่

            แม่น้ำบริสุทธิ์ที่ดูเหมือนจะเหลืออยู่สายเดียวในอีสานก็จะหายไปและที่สำคัญพันธุ์ปลาทั้งหลายก็จะสาบสูญไปเป็นประจำนวนมาก

            ผู้เชี่ยวชาญเรื่องปลาที่มาด้วยในรายการรักเมืองไทยกับยางสยามบอกให้ฟังถึงเรื่องเขื่อนปากมูล ซึ่งมีการทำบันไดปลาโจนให้ปลาสามารถที่จะกระโดดไปตามบ่อน้ำแบบขั้นบันไดที่สร้างไว้ให้ เพื่อข้ามเขื่อนไปวางไข่แพร่พันธุ์ บอกว่ามีปลาอยู่ประมาณสี่สิบชนิดเท่านั้น ที่ใช้บันไดปลาโจนนั่นได้ ในขณะที่ปลาอีกกว่าสองร้อยชนิดไม่สามารถจะใช้ได้ ฟังดูก็น่ากลัวนะครับ น่ากลัวแทนพันธุ์ปลา

            และยิ่งน่ากลัวใหญ่เมื่อเขาบอกว่ากำลังไฟฟ้าที่เขื่อนปากมูลผลิตได้นั้น ได้ประมาณแค่ใช้ในซีคอนสแควร์ ศูนย์การค้าใหญ่แถวถนนศรีนครินทร์เท่านั้นเอง

            พรรคพวกคนหนึ่งบอกกับผมว่าในประเทศสหรัฐอเมริกาเขากำลังมีโครงการจะรื้อเขื่อนที่สร้างไว้หลายแห่ง เราไปรื้อเขื่อนปากมูลกันไหม ผมไม่ค่อยแน่ใจนะครับว่าจะเป็นความคิดที่ดี แต่ถ้าเป็นอย่างที่ผู้ชำนาญเรื่องปลาเขาว่า ผมว่าน่าลองอยู่เหมือนกัน

            เรื่องรื้อไม่ยากหรอกครับ ง่ายกว่าสร้างแยะ

            แต่เรื่องการสร้างเขื่อนน้ำสงครามก็เงียบ ๆ ไปตอนนี้ เหตุสำคัญก็อย่างที่รู้ ๆ กันนั่นแหละครับ คือบ่จี้ไม่มีสตางค์ โครงการอะไรของรัฐบาลตอนนี้ดูจะสงบไปแยะ ไม่อาละวาดกราดเกรี้ยวเหมือนอย่างตอนที่กระเป๋าอู๋อู้ฟู้ แต่จะเงียบไปตลอดหรือรอเวลาที่จะเอากลับมาว่ากันใหม่นั้นไม่รู้ได้

            ถ้าได้รวยขึ้นมาอีกก็คงจะฟุ้งซ่านได้อีก และคงจะลืมวิถีชีวิตชาวบ้านได้อีก

            ว่าก็ว่าเถอะครับ ผมว่าการที่เมืองไทยอยู่ในภาวะเศรษฐกิจถดถอยอย่างที่เป็นอยู่นี้ และสร้างความเดือดร้อนให้กับชนชั้นกลางไปทั่วทุกหัวระแหงอย่างนี้ ก็อาจจะนับเป็นสิ่งที่เป็นด้านบวกอยู่ได้บ้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องที่ทำให้ชนชั้นกลางทั้งได้ตกอกตกใจตกสะดุ้งหันไปมองดูวิถีชีวิตชาวบ้าน

            ฟื้นขึ้นมาจากฝัน มาอยู่กับความจริงในวิธีการดำเนินชีวิตแบบอะไรที่เป็นวิถีชาวบ้าน เรียบ ๆ ง่าย ๆ น้อย ๆ ยังทำไม่ได้ไม่คุ้นเคยกับการมีวิถีชีวิตแบบชาวบ้านก็ไม่เป็นหรอกครับ

            สถานการณ์ของตัวเองจะบังคับให้ตัวเองทำได้เอง ถ้ายังไม่คิดจะผูกคอตายหนีสถานการณ์ของตัวเองไปเสีย

            ยังไม่รู้จะทำอะไรตอนนี้ก็เริ่มต้นด้วยการฝึกกินปลาร้าปลาแดกไปก่อนก็ได้ อร่อยนะครับ

            ผมไปชุมชนหรือหมู่บ้านปากยามที่ศรีสงครามนครพนมมาแล้วก็ชอบ ได้ล่องเรือดูวิถีชีวิตชาวบ้านซึ่งหากินกับแม่น้ำสงครามแล้วก็จับใจเห็นปลานานาพันธุ์แล้วก็รักและอยากกินปลา