คอนผีหลง

4 กรกฎาคม 2559 | เรื่องน่ารู้แม่น้ำโขงระหว่างล่องเรือผ่านคอนผีหลง กับครูตี๋ นิวัฒน์ ร้อยแก้ว เมื่อ24 มิถุนายน 2559

--คอนผีหลง น่าหลงใหล-- 

           คอนผีหลง จ.เชียงราย กินบริเวณกว้างขวางในแม่น้ำโขง ใครได้ไปก็ต้องยอมรับในความสวยงามตรึงตาของแก่ง คอน ผา แนวไม้เขียวขจี ทิวเขาที่โอบล้อม และสายน้ำใสไหลเชี่ยว  บริเวณคอนผีหลงนั้นมีระบบนิเวศนับ 10 ระบบ เช่น หาด ดอน ผา คก ที่มีชื่อเรียกและการใช้ประโยชน์ที่แตกต่างกันออกไป เช่นซอกหินและทางน้ำที่เหมาะสมแก่การอพยพของปลา เป็นแหล่งวางไข่ แหล่งอาหารที่อุดมสมบูรณ์  และเชื่อกันว่าบริเวณนี้เป็นบริเวณสำคัญที่ปลาบึก ปลาน้ำโขงขนาดใหญ่ใช้เป็นที่ผสมพันธุ์และวางไข่อีกด้วย นอกจากปลาแล้ว นกประจำถิ่นก็มักมาวางไข่ตามริมชายหาด  พืชพันธุ์ทางการเกษตรต่างๆ ที่ปลูกโดยชาวบ้านก็ได้ลงดินช่วงน้ำโขงลดระดับเช่นเดียวกัน  ที่สำคัญคือ บริเวณนี้อุดมไปด้วยพืชพันธุ์ต่างๆ เช่น ไก สาหร่ายแม่น้ำโขงสีเขียวสด เทา สาหร่ายน้ำจืดอีกชนิด  ตะไคร่ และไคร้น้ำ ที่เป็นแหล่งวางไข่และแหล่งอาหารของทั้งคนและปลา แม่น้ำโขงช่วงคอนผีหลงนี้จึงคึกคักด้วยกิจกรรมของทั้งคน สัตว์ และเหล่าสิ่งมีชีวิตต่างๆ ตลอดทั้งปี

           ที่มาของชื่อคอนผีหลงนั้นต้องย้อนไปในสมัยก่อน จากธรรมเนียมที่เมื่อมีคนเสียชีวิต ชาวบ้านจะนำร่างเหล่านั้นมาลอยไปตามแม่น้ำ เมื่อเหล่าร่างไร้วิญญาณ (ผี) ลอยมาถึงบริเวณคอนผีหลง  น้ำโขงที่ไหลเชี่ยวต้องมาปะทะกับเกาะแก่งต่างๆ จึงหมุนวน เข้าแก่งนั้นออกแก่งนี้ จนพาผีติดอยู่ตามซอกหิน หรือไหลวกวนหาทางไปต่อไม่เจอ นี่เองจึงได้ชื่อว่าคอนผีหลง ที่เหล่าผีต้องมาหลงกันจนชาวบ้านแถบนั้นเห็นจนชินตา 

ใกล้กันนั้นยังมีผาสำคัญคือ ผาพระ ตามตำนานเล่าว่า เจ้าไชยเชษฐาธิราชผู้ครองดินแดนล้านนา-ล้านช้าง ได้ยกทัพทางเรือไปเชียงแสน แต่เกิดอุบัติเหตุเรือล่ม ระหว่างทางทำให้พระโอรสซึ่งบวชเป็นสามเณรเสียชีวิตลง เจ้าไชยเชษฐาธิราชจึงทรงแกะสลักรูปพระไว้ ณ ผาริมแม่น้ำโขงฝั่งลาว อันเป็นที่มาของผาพระนั่นเอง ซึ่งหากใครผ่านไปบริเวณนั้น จะเห็นองค์พระที่แกะสลักอย่างประณีตสวยงามประดิษฐานอยู่ได้อย่างชัดเจน 

--คอนผีหลง ใครกันแน่ที่หลง--  

        ขณะนี้แม่น้ำโขงบริเวณคอนผีหลงเกิดความเปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากระดับน้ำขึ้น-ลง ผิดปกติที่ปล่อยมาจากเขื่อน ทำให้ปลาต่างๆ หลงฤดู กระทบต่อการอพยพ ไคร้น้ำและสาหร่ายที่เป็นอาหารของปลาต่างทยอยล้มตายเนื่องจากน้ำท่วมสูงเป็นเวลานาน และเมื่อน้ำลดระดับให้เหล่าพืชได้หายใจก็กลับท่วมขึ้นมาใหม่อีกครั้งจนพากันสำลักน้ำ เมื่อไคร้น้ำลดจำนวนลงเรื่อยๆ แหล่งอาหารและแหล่งที่อยู่อาศัยสำคัญของปลาก็หมดไป ไม่มีทั้งที่สืบพันธุ์ แหล่งอาหาร และบ้านที่อยู่อาศัย บีบบังคับให้ประชากรปลาในแม่น้ำโขงลดจำนวนลงเรื่อยๆ นกประจำถิ่นและนกอพยพที่เคยมาวางไข่ยามน้ำโขงลดจนเผยให้เห็นหาดก็ไม่สามารถฟักจนให้กำเนิดลูกนกรุ่นถัดไปได้ เพราะระดับน้ำที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและผิดฤดูกาล พลันพัดพารังและไข่หายไปกับสายน้ำ เกษตรริมโขงที่ชาวบ้านต้องละมือไปหลายฤดูกาลแล้วเนื่องจากน้ำท่วมแปลงเกษตร ผลผลิตเสียหาย จากที่สามารถปลูกพืชผักกินเองได้กลายเป็นต้องเสียเงินซื้อหามา ไม่สามารถวางแผนหรือคาดการณ์อะไรล่วงหน้าได้เช่นเดิม

          นอกจากนั้นแล้ว ยังมีโครงการปรับปรุงร่องน้ำลึกในแม่น้ำโขง ที่เป็นความร่วมมือของจีนกับอีก 5 ประเทศสมาชิกลุ่มน้ำโขง โครงการปรับปรุงร่องน้ำนี้รวมถึงการระเบิดเกาะแก่งเปิดทางเดินเรือเพื่อส่งสินค้า โครงการปรับปรุงร่องน้ำมีด้วยกัน 3 ระยะ แตกต่างกันที่น้ำหนักของเรือ โดยระยะสุดท้ายจะอยู่ที่  เรือระวางน้ำหนักไม่เกิน 500 ตัน

          การระเบิดเกาะแก่งบนแม่น้ำโขงกระทบต่อคอนผีหลงโดยตรง เพราะบริเวณนี้มีเกาะแก่งขัดขวางการเดินเรือบนลำน้ำมากมาย โดยหากจะปรับปรุงร่องน้ำก็ต้องระเบิดออกทั้งหมด หากระบบนิเวศบริเวณคอนผีหลงหายไป กลายเป็นท้องน้ำลึกๆ โล่งๆ ก็สามารถเรียกได้ว่าแม่น้ำโขงบริเวณนี้ได้ตายลงไปแล้ว หรือคือการฆาตรกรรมแม่น้ำโขงนั่นเอง เพราะไม่อาจเอื้อให้ชีวิตใดดำรงอยู่ได้อีก เป็นเพียงทางน้ำกว้างใหญ่เท่านั้น นอกจากนี้ หากคอนผีหลงที่เปรียบเหมือนแก่งชะลอน้ำหายไป น้ำโขงจากตอนบนที่ไหลเชี่ยวลงมาจะส่งผลต่อการเปลี่ยนทิศทางของน้ำ ตะกอน การกัดเซาะตลิ่ง เรื่อยลามไปถึงเขตแดนระหว่างไทย-ลาว ที่จะต้องเปลี่ยนไปอีกด้วย ซึ่งเกี่ยวข้องกับความมั่นคงและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ 

          เพราะธรรมชาติไม่มีพรมแดน การพัฒนาต่างๆ จึงต้องคำนึงถึงผลกระทบและประโยชน์สูงสุดต่อผู้คน ชุมชน ระบบนิเวศ เคารพต่อสิ่งมีชีวิตที่พึ่งพาอาศัยธรรมชาติ รับฟังเสียงคัดค้าน เปิดใจต่อข้อเสนอแนะ และพร้อมจะหยุดเมื่อก้าวล้ำเส้นของความสมดุล การพัฒนาเช่นนี้ถึงจะเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง

---------------------------

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ สำรวจคอนผีหลง-ระบบนิเวศสำคัญน้ำโขง พบความเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ในรอบ 10 ปี เหตุสร้างเขื่อน-ระเบิดแก่ง เผยผลกระทบถ้วนหน้าทั้งคน-นก-ปลา สำนักข่าวชายขอบ